Hayao Miyazaki: Hành trình sáng tạo và lời tạm biệt dang dở?

Kể từ khi Studio Ghibli ra đời, thế giới anime đã chứng kiến một cuộc cách mạng. Hàng loạt kiệt tác đến từ xưởng phim huyền thoại này đã đưa Hayao Miyazaki trở thành một trong những đạo diễn được kính trọng nhất trong lịch sử điện ảnh. Tuy nhiên, sau hàng chục năm kiến tạo những thế giới kỳ ảo, nhiều người tin rằng sự nghiệp đạo diễn của ông sẽ sớm khép lại, đơn giản vì tuổi tác đã không còn cho phép. Dù Hayao Miyazaki không ít lần tuyên bố "nghỉ hưu" nhưng rồi lại quay trở lại với phim trường, người hâm mộ luôn hy vọng những "cú vẫy tay chào" cuối cùng của ông sẽ là những kiệt tác thực sự. Nhìn lại kho báu điện ảnh mà Miyazaki đã tạo ra, có lẽ đã đến lúc ông khép màn, để lại một di sản nguyên vẹn.

"The Boy and the Heron" - Cú chốt hoàn hảo?

Khó ai có thể yêu cầu một thiên tài ngừng sáng tạo. Nhưng với bộ phim thứ hai giành giải Oscar, The Boy and the Heron (tựa gốc "How Do You Live?"), Miyazaki dường như đã có một lời tạm biệt quá đẹp. Bộ phim này không phải là tự truyện, nhưng được ông làm bằng tất cả những trải nghiệm nhìn lại cuộc đời, biến nó thành tác phẩm cá nhân nhất của ông. Nếu The Wind Rises (2013) từng là lần "nghỉ hưu hụt" đầu tiên, thì The Boy and the Heron lại mang dáng dấp của một bản hoàn chỉnh đầy đủ cho lời chia tay. Nội dung phim xoay quanh việc chấp nhận cuộc sống, phản chiếu thông điệp mà Miyazaki từng chia sẻ trong buổi họp báo nghỉ hưu: "Thế giới này đáng để sống". Dù không định nghĩa lại hoạt hình như Spirited Away, The Boy and the Heron vẫn chứa đựng những chủ đề sâu sắc, khó có thể coi là gì khác ngoài một kiệt tác - tác phẩm mà Miyazaki hoàn toàn có thể tự hào bước xuống sân khấu.

Lý do Hayao Miyazaki quay lại màn ảnh?

Sau The Wind Rises, đạo diễn Miyazaki đã bày tỏ sự mệt mỏi vì thời gian sản xuất quá dài, khi bộ phim The Boy and the Heron mất đến 7 năm để hoàn thành. Tuy nhiên, lý do sâu xa khiến ông quay trở lại chính là tính cạnh tranh và sự kính trọng dành cho người đồng nghiệp Isao Takahata. Toshio Suzuki, đồng sáng lập và nhà sản xuất huyền thoại của Studio Ghibli, tiết lộ rằng Miyazaki bắt đầu hứng thú với việc đạo diễn trở lại sau khi xem The Tale of the Princess Kaguya - kiệt tác cuối cùng của Isao Takahata trước khi ông qua đời vào năm 2018. Điều này cho thấy Miyazaki thường tìm cảm hứng cho những tác phẩm của mình từ công việc của các đạo diễn khác. Vì vậy, nếu ông lại "nghỉ" sau The Boy and the Heron, người hâm mộ vẫn có quyền hy vọng vào một "bom tấn" hoạt hình khác ra đời trong tương lai.

Nghỉ hưu? Có lẽ không bao giờ…

Sự thật là Miyazaki từng cảm thấy ngượng ngùng khi làm phim mới sau tuyên bố nghỉ hưu. Đó là lý do ông công khai nói sẽ tiếp tục làm việc sau The Boy and the Heron. Hiện ở tuổi 84, Miyazaki vẫn đang ấp ủ dự án tiếp theo, đi theo con đường của những "cụ" đạo diễn gạo cội như Martin Scorsese hay Clint Eastwood. Lựa chọn an toàn nhất cho Studio Ghibli lúc này có lẽ là để Miyazaki tập trung ươm mầm thế hệ đạo diễn mới – những người kế thừa ông. Theo Nikkei BOOK Plus, Ghibli gần đây đã bán một phần cổ phần, một động thái có thể nhằm chuẩn bị cho tương lai không có Miyazaki bằng cách tăng giá trị thương hiệu. Dẫu vậy, di sản của Miyazaki trong ngành hoạt hình là không thể chối cãi. Làm phim đã trở thành một phần cuộc sống của ông. Vì vậy, đừng ngạc nhiên nếu "cụ" Miyazaki chẳng bao giờ nghỉ hưu, cứ tiếp tục "vẽ đời" theo cách riêng, như một hình thức tận hưởng tuổi già.

Phân tích phong cách làm phim của Hayao Miyazaki

Nếu cấu trúc kinh điển kẻ xấu-người tốt là một cấu trúc tiêu biểu cho phong cách phim của phương Tây với Walt Disney là ví dụ điển hình, thì phong cách làm phim của Ghibli và Miyazaki không thật sự thể hiện rõ cái cấu trúc đó. Luôn có tính hai mặt trong mỗi nhân vật của Miyazaki. Chẳng hạn như trong phim Sen to Chihiro kamikakushi (Spirited Away, 2001), nhân vật Yubaba xuất hiện lúc ban đầu như một mụ già độc ác chuyên tìm cách ăn cắp tên của người khác và rồi kiểm soát họ, nhưng rồi cũng có những cảnh phim đã cho thấy phần tốt và yếu đuối của nhân vật Yubaba này. Cũng như nhân vật Vô diện (No Face) mới đầu chỉ là một hình ảnh bí ẩn, nhưng dần dần...

Các yếu tố đặc trưng trong phim của Miyazaki

• Thiên nhiên và môi trường: Tình yêu thiên nhiên và những lo ngại về môi trường luôn là chủ đề nổi bật.
• Bay lượn và bầu trời: Xuất phát từ việc cha ông làm trong ngành công nghiệp hàng không, các cảnh bay lượn và tàu bè trên không trung xuất hiện xuyên suốt các tác phẩm.
• Nhân vật nữ mạnh mẽ: Các nhân vật nữ chính thường độc lập, kiên cường và là trung tâm của câu chuyện.
• Sự phức tạp trong nhân vật: Không có thiện ác tuyệt đối, các nhân vật đều có những khía cạnh tốt và xấu đan xen.

Di sản và tầm ảnh hưởng của Miyazaki Hayao

Di sản của Hayao Miyazaki trong ngành hoạt hình là không thể chối cãi. Ông không chỉ tạo ra những bộ phim giải trí mà còn truyền tải những giá trị nghệ thuật và nhân văn sâu sắc. Các tác phẩm của ông đã truyền cảm hứng cho vô số nhà làm phim, họa sĩ và khán giả trên toàn thế giới. Miyazaki Hayao từng nói: "Tôi không cố tạo ra một mẫu hình đặc thù nào của cõi nhân gian này… thế giới của tôi là một phần của một thế giới lớn hơn." Câu nói này phần nào thể hiện tầm nhìn rộng lớn và khả năng kiến tạo nên những vũ trụ độc đáo của ông. Dù có "nghỉ hưu" hay không, tên tuổi của Hayao Miyazaki và những thước phim tuyệt đẹp của Studio Ghibli sẽ mãi mãi khắc sâu trong lòng người hâm mộ.

Tương lai của Studio Ghibli

Việc Studio Ghibli bán một phần cổ phần có thể được xem là một bước chuẩn bị cho tương lai, đảm bảo sự phát triển bền vững ngay cả khi không còn sự dẫn dắt trực tiếp của Hayao Miyazaki. Tuy nhiên, với di sản đồ sộ và tầm ảnh hưởng sâu rộng, Ghibli chắc chắn sẽ tiếp tục là một thế lực trong ngành công nghiệp anime. Thế hệ đạo diễn trẻ được Miyazaki ươm mầm sẽ kế thừa và phát huy những giá trị cốt lõi, đồng thời mang đến những làn gió mới cho hãng phim huyền thoại này.